Grote Sprong Voorwaarts

Zie ze zitten op een rijtje: Joop Munsterman, Aldo van der Laan, Hennie ten Hag. Drie geslaagde ondernemers, hier de raad van commissarissen van FC Twente. De keuze is gemaakt. FC Twente gaat voor de 'Grote Sprong Voorwaarts'.

Tekst: André Vis en Fardau Wagenaar (TC Tubantia)

Er is trots, er is verwachting en er is de eendrachtige verzuchting: Een voetbalclub leiden, het is zo anders dan het leiden van een bedrijf. Over ambitie, verantwoordelijkheden en de combinatie van ervaring en jong talent. door Andre Vis en Fardau Wagenaar

Het kruispunt, dat kwamen ze tegen. Het kruispunt van Aldo van der Laan. "We stonden ervoor en we vroegen ons af waar we voor moesten kiezen. Moesten we accepteren dat we structureel zouden plaatsnemen in de nationale top-5 en dat was het dan. Of moesten we door. We willen door. We zitten nu ergens rond de dertigste plaats op de UEFA-ranglijst, maar we moeten door naar de Europese top-16. Porto, denk daar maar aan." En tegelijkertijd is er een knagende twijfel. Wat zijn de risico's en hoe dek je die af?

Elk tijdperk vergt zijn eigen stijl van besturen, heeft de raad van commissarissen gemerkt. In 2003 was er het bijna-faillissement, gevolgd door de gezondmaking. Vanaf 2006 volgde de consolidatie en nu, nu is er de grote stap voorwaarts op alle fronten. De sociaal-maatschappelijke functie wordt inhoudelijk en geografisch uitgebreid. De Europese ambities worden herkenbaar in de verf gezet. De raad van commissarissen treedt naar buiten en verklaart zijn visie, zijn beleid en zijn keuzes aan de hand van de drie fases die leiden naar het FC Twente van de toekomst.

De gezondmaking
In 2003 leek FC Twente ten dode opgeschreven. In een situatie waarin het schip dreigt te zinken, moet de kapitein op de brug staan en zijn verantwoordelijkheid nemen. Dat gaat soms van 'au', maar het kan niet anders. Het is wat Munsterman en zijn getrouwen deden. Snelle besluiten die pijn doen, maar noodzakelijk zijn om de continuïteit te garanderen. Het is een bestuurdersmodel dat Angelsaksische trekken heeft: weinig discussie, één verantwoordelijke die de richting wijst en niet schroomt impopulaire maatregelen te nemen. Daarmee hebben de bestuurders FC Twente halverwege het vorige decennium gezond gemaakt voor fase twee in de ontwikkeling van de club.

De consolidatie
De raad van commissarissen herinnert er nog eens fijntjes aan. FC Twente behoort al vijf jaar lang tot de top van Nederland. Je zou bijna vergeten dat het al zo lang is. in die periode heeft FC Twente een eerste doorstart gemaakt. Van alleen voetbalclub tot ook een sociaal-maatschappelijk instituut. Het vergt een grote betrokkenheid van alle medewerkers om de ambities waar te maken. Het is ook de fase waarin de bestuurdersstijl van de saneringsfase ruimte maakte voor een meer gespreide verantwoordelijkheid.

Voorzitter Joop Munsterman mag het graag zeggen: "De omgekeerde organisatiepiramide, waarin de mens centraal staat." Het is bovendien de fase waarin de kernwaarden van FC Twente - voetbal, ambiance en solidariteit - handen en voeten kregen met projecten als Scoren in de Wijk. Maar als je in zo'n fase, veel eerder dan verwacht, kampioen wordt, dan verandert dat het hele leven. FC Twente moest door naar de derde fase. Die heeft de raad van commissarissen nu definitief vormgegeven.

De Grote Sprong Voorwaarts
Hennie ten Hag is 69. Eigenlijk wilde hij na dit seizoen stoppen. "Ik ben zo trots op wat wij hier hebben neergezet. Maar ik wil de club ook mooi achterlaten."

En zo komt er een organische opvolging met de komst van Hein Trebbe. Ten Hag zal doorgaan, omdat zijn expertise onmisbaar is. Maar hij praat ook vol vuur over de ambities van de club.

Ambities zijn prachtig. Ambities formuleren al evenzeer. Maar als het op de effectuering aankomt, dan moet gezond verstand zegevieren. FC Twente wil structureel Europees voetballen, maar streeft ook naar een hogere positie dan thans. Een prachtige ambitie, die supporters als muziek in de oren zal klinken. Maar ook een ambitie die een weerbarstige realiteit kent. Hoe realiseer je dit?

FC Twente zet de omgekeerde piramide door en investeert in een bredere raad van commissarissen, heeft met Henk Kesler een fenomenale spin in het internationale web. Door de twee adviseurs wordt het contact tussen de raad van commissarissen en het operationeel management geïntensiveerd. Een bijzonder model, een soort 'Derde Weg', waarin de vijf managers (Nijweide, Kooij, Porcu, Lok en Behrens) met het ervaren trio Munsterman-Ten Hag-Van der Laan, plus de nieuwkomers Trebbe-De Winter-Keizer en de adviseurs Kesler en Hoop tweewekelijks de club doorlichten. Het is een symbiose van twee generaties: de laat-dertigers, jong-veertigers die snel vooruit willen en de commissarissen die weten dat 'ervaring de som is van de gemaakte fouten' (citaat Munsterman).

Niet alleen de sportieve ambities richting Europa krijgen vorm, dit geldt ook voor de doorontwikkeling van de sociaal-maatschappelijke initiatieven. Die houden niet op bij Enschede en Hengelo. Maar in die ambities mag FC Twente nooit doorschieten, stelt Munsterman. "Je kunt FC Twente binnen een jaar naar de knoppen helpen. We zitten in een gevaarlijke tijd. Er is een crisis, waarbij we tot nu toe de financiën verrassend goed op orde houden. Maar je moet de vinger aan de pols houden. Daarvoor heb je levenswijsheid en ervaring nodig. Als Ruiz en Janssen vertrekken, is dat natuurlijk een enorme aderlating, maar je kunt ook een enorm risico nemen als je per se op dat moment wilt vervangen."

"FC Twente is een voetbalclub, maar kan niet uitsluitend worden geleid als een voetbalclub. Het is ook een bedrijf waarin principes uit het bedrijfsleven gelden. We moeten steeds die balans tussen emotie en zakelijkheid vinden. We hebben 192 werknemers in dienst en zeshonderd mensen aan het werk op wedstrijddagen en zijn daarmee een grote werkgever in de regio. Dat moet je niet vergeten. We hebben niet alleen verantwoordelijkheden naar de supporters, maar ook naar de werknemers."

De vraag is dus hoe FC Twente met de Europese ambities en de activiteiten die verder reiken dan Twente de organisatie vernieuwt en levensvatbaar houdt. De uitbreiding van de raad van commissarissen is een voorbeeld. Maar er is meer. FC Twente wil de komende jaren nog sterker focussen op haar duurzame organisatiecultuur en het personeelsbeleid. De betrokkenheid van het middenmanagement wordt aangehaald. Nu al treedt manager operationele zaken Eugenio Porcu naar buiten als woordvoerder veiligheid. Het is een symptoom van een grotere gespreide verantwoordelijkheid, zonder dat de raad van commissarissen achteroverleunt. Munsterman: "Ik wil maximaal twee, drie dagen in De Grolsch Veste zitten. Ik ben nu actief in groene energie, wat ik ook hartstikke interessant vind. En ik moet ook minder in beeld. Ik ben al een half jaar niet meer op tv geweest, persconferenties daargelaten. Dat voelt goed."

FC Twente wordt steeds meer een club met meerdere gezichten. De tijd dat het zich internationaal moet laten vertegenwoordigen door Maarten Fontein, voormalig directeur bij Ajax en nu actief bij AZ, is achter de rug. Van der Laan: "In de Europese gremia is Henk Kesler ons gezicht. Hij heeft de kennis en de persoonlijkheid om ons te vertegenwoordiger. Wij moeten als commissarissen niet constant naar Genève vliegen."

Munsterman, Van der Laan, Ten Hag. Drie ondernemers met een brandende ambitie, nog het best verwoord door Ten Hag: "Ondernemen is een keer vaker opstaan dan dat je gevallen bent."

André Vis en Fardau Wagenaar

Foto: Orange Pictures